Görüşme deşifresi nasıl yapılır? Tez, nitel araştırma ve sözlü tarih için

Tez görüşme deşifresini üç geçişte yapma

1. Makine geçişi. Kaydı dosya olarak verin, ilk metni alın. Mikrofonla kaydediyorsanız metin görüşme sırasında da yazılabilir, ama dikkatiniz katılımcıda kalsın.
2. Dinleme geçişi. Metni baştan sona sesle okuyun. Paragraf zamanına tıklayınca kayıt o ana gider. Diğer → Orijinal metin penceresi motorun ilk yazdığıyla şimdiki metin arasındaki farkı gösterir, Silinenleri bul da çıkardığınız yerleri zamanıyla listeler. Böylece yöntem bölümünde neyi nasıl değiştirdiğinizi söyleyebilirsiniz.
3. Kod geçişi. Adları kodlara çevirin, kişiyi tanıtan ayrıntıları genelleştirin, dosyayı dışa aktarın.

Dinleme geçişini atlamayın. Braun ve Clarke’ın tematik analiz rehberi deşifreyi verilerle tanışmanın parçası sayar. Metni makineye bıraktığınızda bu tanışmayı dinleme geçişiyle yaparsınız.

Fenomenolojik araştırmada transkripsiyon

Fenomenolojide katılımcının yaşantısını kendi sözcükleriyle anlatması esastır. Bu yüzden düzeltme en aza iner: Devrik cümle, yarım kalan düşünce ve yineleme yerinde kalır. LiveType “ııı”, “eee” gibi kararsızlık seslerini yazmaz ve duraklamaları işaretlemez. Bunlar analiziniz için anlam taşıyorsa sesten dinleyip siz eklersiniz. “Şey” ve “yani” gibi sözcükleri de model zaman zaman atlayabilir.

Odak grup görüşmesi: Çok konuşmacı, örtüşen ses

Masanın ortasına iki kayıt cihazı koyun ve görüşmenin başında herkes kod adını söylesin. Konuşmacı ayrımı varsayılan olarak açıktır: Çıkan etiketleri “K1”, “K2” gibi kodlarla değiştirin. Yöntem bir kişiyi iki numaraya bölebilir, o zaman ikisine aynı kodu verin, birleşirler. İki kişi tek numarada toplandıysa ad vererek ayıramazsınız, bu yerleri elle düzeltmeniz gerekir. Örtüşen sözlerde model genellikle birini yazar, öbürünü sesten tamamlayın.

Kimlik gizleme: Görüşme metnini anonimleştirme

Ad çıkarmak tek başına yetmez: Küçük bir kurumda unvan ve olay da kişiyi tanıtır. Eşleştirme listesini metinden ayrı ve şifreli saklayın.

LiveType’ta bir şeye dikkat edin: Orijinal metin ve Sürümler deşifrenin eski hâllerini tutar, yani metinde değiştirdiğiniz ad orada görünmeye devam eder. Anonim metni dışa aktarıp paylaşın, işiniz bitince deşifreyi silin. Bu deşifreyi ekiple ya da bağlantıyla paylaşırken de bunu aklınızda tutun.

Etik kurul ve KVKK için ne yazılır?

Başvuruda ve yöntem bölümünde şu soruların cevabı bulunmalı: Ses nerede işleniyor, metin nerede duruyor, kimler erişiyor, ne zaman siliniyor, yurt dışına aktarım var mı? LiveType’ta cihazda deşifre seçerseniz şöyle bir ifade doğru olur:

Görüşmeler, araştırmacının bilgisayarında tarayıcıda çalışan açık kaynak bir konuşma tanıma modeliyle (Whisper) yazıya dökülmüştür; ses dosyaları cihaz dışına çıkarılmamıştır. Metinler çalışma süresince aracın sunucusunda saklanmış, sesle karşılaştırılarak düzeltilmiş, anonimleştirilip dışa aktarıldıktan sonra silinmiştir.

Bulut deşifresi seçerseniz bu cümle geçerli olmaz: Ses sağlayıcıya gider ve çoğu sağlayıcı yurt dışındadır. Farkı sesi yüklemeden deşifre anlatıyor. Konuşmacı ayrımı da cihazda ses izi üretir ve bu biyometrik veri sayılabilir: Katılımcıların onam formu bunu kapsamıyorsa Ayarlar’dan kapatın. Yasal çerçeve için KVKK ve ses kaydı yazısını okuyun, kurumunuzun etik kurul kurallarına da bakın.

MAXQDA ya da NVivo’ya aktarma

Dışa aktar’dan indirdiğiniz DOCX, ODT, TXT ve Markdown dosyaları nitel analiz programlarına belge olarak girer. Konuşmacı adları metnin içindedir, paragraf zamanları bu dosyalarda yer almaz.

Metin ile ses arasında zaman bağı gerekiyorsa SRT ya da VTT indirin. MAXQDA’nın yardım sayfası bu biçimleri de sayıyor, zamanlı döküm içe aktarma adımları da orada. Altyazı dosyası paragrafları kısa satırlara böler, bu yüzden okuma ve kodlama için DOCX daha rahattır. NVivo ve ATLAS.ti için kendi yardım sayfalarına bakın. Analiz aşamasında söylem ve tematik analiz yazımız işinize yarayabilir.

Sözlü tarih görüşmesi deşifresi: Ses asıl kaynaktır

Sözlü tarih çalışmasında asıl belge kayıttır, metin onun bir okumasıdır. Baylor Üniversitesi’nin deşifre kılavuzu anlatıcının sözcük seçimini ve konuşma biçimini olabildiğince az değiştirmeyi önerir ve metnin kaydın bazı yönlerini yitirdiğini hatırlatır. Sözlü Tarih Derneği’nin arşiv kılavuzu da ses tanıma metinlerinin kalitesinin çok değiştiğini, ilk taslağın mutlaka gözden geçirilmesi gerektiğini yazar.

Sözlü tarih görüşmesi için gerekli araçlar çok değildir: Bir kayıt cihazı, yedek olarak ikinci bir cihaz, mümkünse yaka mikrofonu ve sessiz bir oda. Mikrofonla yaptığınız deşifrelerde ses Diğer → Ses kayıtları altında cihazınızda da saklanır ve oradan indirilebilir. Tarayıcı yer azalınca bu kayıtları silebileceği için aynı gün indirip arşivleyin.

Yaşlı anlatıcı, ağız ve yer adları

Modeller Türkçenin ağızları ve yaşlı konuşmacılar üzerinde ölçülmedi. Bu kayıtlarda otomatik metin yalnızca taslaktır: Sözcük sözcük dinlemeyi hesaba katın.

• Söyleyişi koruyun. Ağız özellikleri çalışmanın konusuysa model metnini ölçünlü Türkçeye çevirebilir, siz sesten geri getirin.
• Kuralı yazın. Söyleyişi ne ölçüde yansıtacağınızı başta belirleyin ve bütün görüşmelerde uygulayın.
• Yer ve kişi adlarını anlatıcıya sorun. Eski köy adları ve soyadları en çok yanlış yazılan yerlerdir.

Onam ve arşiv kartı

Her görüşme için aynı kartı doldurun, metinle birlikte saklayın:

Deşifrenin araştırmaya katmadıkları

Görüşmeyi yazıya dökmek kodlama, tema çıkarma ya da yorum yapmak değildir: LiveType bu adımları yapmaz. Sonuçlarınızı metne dayandırmadan önce bir görüşmeyi baştan sona sesle karşılaştırıp hata düzeyini kendiniz görün. Ücretsiz planda toplam 30 dakika var, tezin bütün görüşmeleri için planlara bakın.